Michel werd aangeklaagd voor hulp bij zelfdoding

‘IK HEB DE WET OVERTREDEN, MAAR MOREEL GEZIEN HEB IK DIT KUNNEN EN MOETEN DOEN’

Het stel leert elkaar begin 2010 kennen. Ze hebben een fijne relatie en na anderhalf jaar besluiten ze dan ook te gaan samenwonen. Ze verhuist voor hem van Alphen aan den Rijn naar Nijmegen. Dat jaar (2011) gaan ze samen op vakantie naar Lesbos. Kort na die vakantie beginnen de klachten. Michel: ‘Ze had daar een dikke muggenbult opgedaan die maar niet wegging. Op dat moment schonken we daar niet veel aandacht aan. Inmiddels vermoeden we dat het een tekenbeet was, want jaren later werd de ziekte van Lyme geconstateerd.’ 

‘Evelien kreeg steeds minder energie. Werken ging lastiger, tennissen deed ze steeds minder. Ze werkte in een winkel, eerst vier dagen, maar dat werden er al snel drie. In 2015 werd ze op een dag helemaal niet goed, had het gevoel te vallen. Ze is nog op de fiets naar huis gegaan. Het is een wonder dat ze heelhuids aan is gekomen.’ Het is haar laatste werkdag. Daarna gaat ze eigenlijk alleen het huis nog uit voor bezoek aan de huisarts of de specialist in het ziekenhuis, maar die kunnen niets vinden. ‘Doe maar rustig aan, was het advies dat ze telkens kreeg. Het zou wel stress zijn.’ 

Evelien en Michel besluiten strijdvaardig alle mogelijkheden te onderzoeken. Zo komen ze bij een therapeut in het alternatieve circuit, die de ziekte van Lyme constateert. Iets wat door een reguliere arts die erin is gespecialiseerd, wordt bevestigd. 

De situatie van Evelien verslechtert. In 2018 gaat ze naar Duitsland voor een dure stamceltransplantatie, die uit eigen zak betaald moet worden. Ook dat levert helaas niet de gehoopte verbetering op. In februari 2020 schrijft ze een lief valentijnskaartje voor Michel. ‘Kijk, daar staat het’, zegt hij aangedaan. Alles in het huis is nog precies zoals ze het samen hebben ingericht toen ze in 2017 naar Cuijk verhuisden, omdat het daar rustiger is. ‘Van het dorp heeft ze uiteindelijk niets gezien, ze kwam toen al niet meer buiten.’ Na het schrijven van dat kaartje is haar nek scheef gaan staan en dat blijft zo. Met vreselijk veel pijn tot gevolg. Ze kan het bed niet meer uit, dus Michel helpt met alles. Evelien laat weten dat de ondergrens in zicht is.  

OVER NADENKEN

Corona komt aan de ene kant niet slecht uit, maar heeft ook een akelige consequentie. Het voordeel is dat Michel, zoals vrijwel iedereen, volledig thuiswerkt in die periode. Door corona kunnen ze alleen ook niet terecht bij Expertisecentrum Euthanasie en Evelien wil niet meer wachten. Ze is op en vraagt Michel of hij haar wil helpen. ‘Natuurlijk moest ik daar wel even over nadenken. Hulp bij zelfdoding is immers strafbaar in Nederland. Toch heeft het me geen maanden gekost om tot de beslissing te komen. Na een paar weken was ik er wel uit. Ik moest haar gewoon helpen.’ Michel koopt het boek Uitweg van Boudewijn Chabot. Samen komen ze tot de conclusie dat de heliummethode de enige optie is. ‘Stoppen met eten en drinken zou voor zo’n jonge vrouw een eindeloos zwaar traject zijn, dat voor mij mogelijk traumatisch zou zijn en betrouwbare medicijnen zijn nauwelijks meer te vinden.’

Michel is dankzij het boek van Chabot goed voorbereid op wat er komt. ‘Toen ik na een uur belde om het overlijden van Evelien te melden, kwamen er twee politieauto’s voor de deur. Eén daarvan ging gelukkig al snel weer weg. De agent die me meenam naar het bureau was zeer respectvol. Ik mocht ook gewoon voorin de auto zitten. Ik realiseer me goed dat dat ook anders had kunnen gaan.’ 

Een paar weken later moet Michel naar het hoofdkantoor van de politie in Den Bosch komen. Dat verhoor duurt in totaal vier uur. ‘Een collega zei tegen me dat Evelien het verdiende dat het een serieuze zaak werd en dat vond ik zo mooi. Vanaf dat moment ben ik het ook zo gaan zien.’  Vervolgens verstrijkt er weer een jaar voor hij hoort dat hij zal worden aangeklaagd. ‘Je bent er voortdurend mee bezig. Iedere keer dat er post kwam, verwachtte ik dat de aanklacht op de deurmat zou vallen.’ >>

Het worden slopende jaren. In 2023 krijgt hij een straf opgelegd van drie maanden voorwaardelijk met een proeftijd van twee jaar. ‘Dankzij de NVVE was ik met advocaat Tim Vis in contact gekomen. Ik had me geen betere advocaat kunnen wensen. Hij stelde me gerust, zei me dat ik ook na een hoger beroep niet in de gevangenis terecht zou komen.’ Toen Michel in 2020 zijn besluit had genomen om Evelien te helpen, had hij rekening gehouden met de optie van gevangenisstraf. ‘Evelien zou er dan niet meer zijn en het maakte op dat moment eerlijk gezegd weinig uit of ik thuis zou zitten of in de gevangenis.’ Maar een paar jaar later is Michel toch blij met het vertrouwen van zijn advocaat. Geen moment heeft Michel erover gedacht de zaken anders voor te stellen dan ze waren. ‘Het was best een intimiderende sessie. Ik zat daar tegenover vijf mensen die allemaal hoger zitten dan jij. Maar ik had geen zenuwen over de vragen die ze me zouden stellen. Ik was van plan volledig de waarheid te spreken. Toen ze mij vroegen of ik Evelien instructies had gegeven over die heliummethode, zei ik: “Ik heb net uitgelegd hoe weinig ze nog kon. Dus mijn antwoord daarop is volmondig ja.” Ik wilde eerlijk zijn, ook voor Evelien.’

HOGER BEROEP

Voor de uitspraak in 2023 kunnen Michel en Vis weinig begrip opbrengen, ze besluiten dan ook al snel in hoger beroep te gaan. ‘Ze beweerden dat Evelien haar euthanasiewens niet duidelijk genoeg te kennen had gegeven. Het bizarre was dat het medisch dossier helemaal niet was vrijgegeven, dus ze wisten niet hoe vaak Evelien het er met de huisarts over had gehad. Dat die niet mee had willen werken aan euthanasie kon ik vanuit juridisch oogpunt wel begrijpen. Ze vond het lastig de uitzichtloosheid vast te stellen, omdat de diagnose niet zeker genoeg was. En voor die scheve nek zou misschien een behandeling zijn, maar daarvoor moesten we naar het ziekenhuis in Leiden. Dat was voor Evelien echt geen optie meer. Ze kon niet eens zelf naar de wc, iedere prikkel was haar te veel. Ze kon er zelfs niet tegen als ik te hard met een lepeltje in een kopje roerde. Hoe hadden we haar naar dat ziekenhuis moeten krijgen? De huisarts greep dat wel aan om te zeggen dat Evelien niet meer openstond voor behandelingen.’ 

In hoger beroep wordt Michel uiteindelijk wel schuldig bevonden, maar zonder strafoplegging, omdat hij uit ‘menselijkheid, onvoorwaardelijke liefde en respect voor zijn vriendin handelde’. Als hij op 4 september van dit jaar de uitspraak te horen krijgt, is hij opgelucht. ‘Ik heb de wet overtreden, maar moreel gezien heb ik dit kunnen en mogen doen. Ik hoef me geen crimineel te voelen. Ik zag vorig jaar een documentaire op tv over nabestaanden van mensen die Middel X hadden gebruikt. Zij waren er niet bijgebleven vanwege mogelijke juridische gevolgen en worstelden daarmee. Ik begrijp dat. Ik ben blij dat ik Evelien geholpen heb van haar eerste tot en met haar allerlaatste hulpvraag. Haar belang heeft altijd vooropgestaan. Dat voelt goed. Ik heb daarom nergens spijt van.’ •

Ze was al jaren ziek, kwam al tijden niet meer uit bed. De huisarts wilde Evelien geen euthanasie verlenen en door de coronapandemie kon ze niet terecht bij Expertisecentrum Euthanasie. Michel besloot zijn vriendin te helpen een einde aan haar leven te maken. Ze was 39 jaar. Nu, vijf jaar later, zijn de rechtszaken eindelijk voorbij. •  Martien Versteegh

‘Evelien verdiende dat het een serieuze zaak werd’