Zijn hoofd is wollig en hij maakt rare fouten. In de aanloop naar zijn 80ste verjaardag zien zijn kinderen Peter veranderen. Zou het de ziekte van Alzheimer zijn? Hun vader is altijd duidelijk geweest: zo wil hij niet eindigen. Zijn wilsverklaring heeft hij vast laten leggen bij de huisarts. Wat moeten ze doen?

Dan ontdekken de kinderen Kierleman dat er een geheime organisatie bestaat die feesten organiseert voor mensen met een euthanasiewens. Waarbij eerst het leven gevierd wordt, waarna (als alle gasten zijn vertrokken) euthanasie wordt uitgevoerd. Een spannend gegeven voor een roman. Hoogstraaten kiest ervoor om geen zwaar verhaal te presenteren, maar schrijft luchtig en vol humor over de familiedynamiek in het gezin en de dilemma’s waarmee iedereen worstelt. Er zitten veel mooie verhalen in de roman, maar de dialogen zijn soms wat houterig en de personages komen niet helemaal uit de verf. Er wordt veel verteld, maar weinig getoond.

Qua structuur is het daarbij soms wat warrig. Zo start Als alle gasten naar huis zijn met een gesprek in enkel quotes, waardoor het lastig te volgen is wie precies aan het woord is en waar het allemaal over gaat. Daar had een redacteur een extra slag in kunnen maken. Ondanks die schoonheidsfoutjes is de roman op veel momenten vermakelijk en biedt hij genoeg aanknopingspunten voor gesprekken over het levenseinde. •

Een oudere vrouw heeft hevige buikklachten en ligt al uren op de spoedeisende hulp als huisarts Danka Stuijver haar ziet liggen. Niemand kan of wil haar opnemen, vanwege de wachtlijsten in verpleeghuizen en het tekort aan thuiszorg. Die ontmoeting is voor Stuijver het begin van een zoektocht naar de dilemma’s in de gezondheidszorg.

Het eindresultaat is Dit kost ons de zorg, een vlijmscherp en gelaagd betoog over de grote problemen waar de gezondheidszorg mee kampt. We zitten gevangen in een systeem dat behoorlijk ziek is. Financiële prikkels leiden niet altijd tot de beste zorg, zoals het wonderlijke productieplafond bij bijvoorbeeld blindedarm­operaties. Zo kan het voorkomen dat een zorgverzekeraar een contract tekent dat hij tweehonderd-vijftig operaties vergoed. Worden er uiteindelijk driehonderd operaties uitgevoerd in het ziekenhuis, dan worden de laatste vijftig niet vergoed. Maar zijn het er minder dan tweehonderdvijftig, dan zal de zorgverzekeraar het jaar erop minder operaties vergoeden. Wat betekent dit voor de patiënt?

Stuijver haalt veel van dit soort voorbeelden aan. Tegelijk maakt ze duidelijk dat we allemaal deel uitmaken van dit falende systeem. Niet alleen de zorgverzekeraars, ziekenhuizen of farmaceutische industrie, ook de patiënten zelf hebben een verantwoordelijkheid. Als voorbeeld noemt ze een oudere patiënt die in het laatste jaar van zijn leven immunotherapie kreeg, wat een ton kostte. Door die behandeling werd hij 89 in plaats van 88 jaar. Was dat het waard?

Dit kost ons de zorg biedt veel openingen voor gesprek. Het zou mooi zijn als dit boek bijdraagt aan een breed debat over de toekomst van de zorg.•

Dit kost ons de zorg

Danka Stuijver
Arbeiderspers

Ze noemt hem graag haar man en hij is elke dag haar partner, ook al zijn ze niet altijd samen. Tot Wieger – een schuilnaam – overlijdt. Opeens is ze enkel nog de moeder van zijn kind en de vrouw die lang geleden een affaire met hem had. Of weet zijn vrouw van de jarenlange affaire? 

Schaduwweduwe is de persoonlijke zoektocht van schrijver Christine Visser. Hoe ze worstelt na de dood van Wieger, nergens terecht kan met haar verdriet en vaak niet gezien wordt in haar rouw. Pijnlijk eerlijk durft ze naar zichzelf te kijken en haar eigen rol. En naar hoe anderen haar zien als het kwaad, als de vrouw die Wieger stiekem weghield bij zijn echtgenote. Het oordeel van de buitenwereld is makkelijk, maar zij twijfelt of het wel zo simpel is.

Haar liefde voor Wieger was diep en wederzijds. Wanneer ze over hem schrijft, voelt het alsof voor Wieger de liefde voor zijn vrouw en voor Christine naast elkaar konden bestaan. Tot hij er niet meer was en er alleen nog plaats was voor zijn ware weduwe. De niet-erkende rouw blijkt complex. Wat is Christines rol en hoe intens mag ze rouwen?

Visser schrijft dat onderzoek prachtig op en zoekt naar wegen om niet langer onzichtbaar te zijn. Zodat ook zij kan rouwen om de man van wie ze zo lang en groots gehouden heeft. Daarbij blijft ze respectvol kijken naar alle andere betrokkenen. Een intens verhaal waar je doorheen vliegt, over een onderwerp waar nog weinig over gesproken wordt. • 

Schaduwweduwe

Christine Visser
Atlas Contact

Hoewel ze verscheidene romans uitbracht, zullen de meeste mensen Elizabeth Gilbert kennen van haar wereldwijde bestseller Eten Bidden Beminnen, later verfilmd met Julia Roberts in de hoofdrol. Het grote succes bracht haar roem en geld. Wie Tot aan de rivier leest, ontdekt meteen dat dit voor haar niet alleen een positieve ontwikkeling was. Liz – zoals ze zichzelf noemt – heeft soms de neiging om materiële vrijgevigheid te verwarren met liefde. In dit boek schetst ze hoe Rayya Elias haar geliefde werd en vervolgens ongeneeslijk ziek werd. In dat proces raakte Elias – na jaren clean te zijn geweest – opnieuw verslaafd aan drugs. Vanwege het reddersyndroom van Liz en een eindeloze stroom geld loopt dat totaal uit de hand.

Tot aan de rivier is een ode aan hun intense grote liefde en tegelijk een groot zelfonderzoek. Waarom doet Liz zoals ze doet? Wat is haar rol in het steeds verder afglijden van haar geliefde? Het is een bij vlagen indrukwekkend verhaal over iemand die stervende is, maar blijft vluchten voor het afscheid. Soms is Elizabeth Gilbert wel erg van het lange uitwijden – het boek had een derde korter gekund – en dweperig over haar geliefde, wat soms overdreven voelt. Tegelijk is het een intiem portret van twee geliefden die weten dat het einde eraan komt, maar elkaar niet los kunnen laten. •

Tot aan de rivier 

Elizabeth Gilbert 
Uitgeverij Cargo

Fotograaf Rob Godfried volgde zijn vriend en buurtgenoot Diemer Roodenburg in de laatste fase van zijn leven, op weg naar euthanasie. Wat zie je er nog goed uit is een fotoverslag over de weg naar het zelfgekozen einde. Godfried komt met zijn camera dichtbij. In zwart-wit zie je de laatste momenten van Diemers leven. Douchend, rokend en de dood afwachtend met zijn geliefden. Daarna de injectie en het verdriet op de gezichten van zijn geliefden. Als je kijkt naar de foto’s, is de stilte van de dood bijna te voelen. De zwart-witserie is een intens begin van dit fotoboek, maar daarna leert de lezer Diemer pas echt kennen als de foto’s van kleur worden en zijn eigen verhalen de pagina’s vullen.

Diemer Roodenburg was een markant inwoner van de Amsterdamse Diamantbuurt, een verbinder en organisator van vele evenementen. In zijn eigen woorden schrijft hij over zijn liefde voor de buurt, voor kunst en muziek. En – onvermijdelijk – over de hersentumor die geconstateerd is en zijn wens tot zelfbeschikking. Euthanasie ziet hij als een kans om zijn aftakelingsproces op eigen initiatief te eindigen. Via de foto’s van Godfried wordt duidelijk hoe hij steeds minder kan. Pijnlijk is de foto waarin je hem ziet worstelen met aankleden. Toch pakt Diemer de regie in die laatste fase. Door bijvoorbeeld een ‘Vooruitvaart’ te organiseren, waar hij zelf afscheid kan nemen van de mensen om hem heen. Vrolijk wordt daar op hem geproost en daarna gehuild. Wat zie je er nog goed uit is een portret van een bijzonder mens. En het laat zien hoe mooi zelfbeschikking kan zijn.
•

(Bestellen kan door 22 euro over te maken op NL41ASNB0708616852 t.n.v. R. Godfried onder vermelding van uw adresgegevens)

Wat zie je er nog
goed uit 

Rob Godfried en Diemer
Roodenburg
Eigen beheer

Rianne van der Molen