Bij de NVVE werken zo’n 140 vrijwilligers. Ze geven presentaties, helpen bij bijeenkomsten, leggen huisbezoeken af en ondersteunen leden bij al hun vragen rond het levenseinde. Om beurten beschrijven vrijwilligers in Relevant een ervaring uit de praktijk. Deze keer: Jaap van Riemsdijk.

Afscheid nemen van haar dierbaren was voor Elsje het moeilijkste. Er waren nog mooie en fijne momenten. Maar ze voelde hoe de mist optrok en haar steeds vaker verward en somber maakte. Ze sprak er dikwijls over met haar dochter Sarah en soms ook met mij. Op een kille novemberdag zaten we gedrieën bij elkaar en merkte ik hoe Elsje worstelde. ‘Misschien geeft het rust een streefdatum te prikken. Die kun je altijd verzetten’, probeerde ik. Na enig nadenken leek haar dat een goed idee. ‘Op 3 januari word ik 82. Dat vieren we met elkaar en kort daarna…’ 

Een paar weken werd er niet over gesproken. De dag voor kerst zei Elsje plotseling tegen Sarah: ‘Het is mooi geweest, we laten de euthanasie volgens plan doorgaan’. Toen ik afscheid nam, lag haar agenda op 5 januari open en zag ik in grote letters EINDE. Elsje had er vrede mee. Op 5 januari 2026  viel voor haar het laatste doek.  •

Om voor euthanasie in aanmerking te komen, moet sprake zijn van een vrijwillig en weloverwogen verzoek en uitzichtloos en ondraaglijk lijden, veroorzaakt door een psychische of lichamelijke aandoening. Alzheimer is ongeneeslijk, dus uitzichtloos. Het ondraaglijk lijden bestond voor Elsje uit het steeds meer kwijtraken van de regie over haar leven en het vooruitzicht van een mogelijk ontluisterende slotfase.

Maar wanneer ben je klaar voor euthanasie?  En kun je het verzoek dan nog zelf onder woorden brengen? Dementie sluipt de hersenen binnen en kan tot wilsonbekwaamheid leiden, waardoor je geen consistent euthanasieverzoek meer tot uitdrukking kunt brengen. De NVVE adviseert daarom op tijd te zijn. Liever te vroeg dan te laat, wanneer de wilsbekwaamheid verdwenen is. Want dan is euthanasie niet onmogelijk, maar wel lastiger te realiseren. Elsje kon nog duidelijk aangeven dat ze euthanasie wilde. Maar het bepalen van het moment is vaak een dilemma. In dat traject kan de NVVE als klankbord fungeren. Voor Elsje probeerde ik dat te zijn. 

Jaap van Riemsdijk

Kan dat zomaar? Die reactie kreeg ik na de bekendmaking dat actrice Elsje de Wijn euthanasie had gekregen, omdat zij aan alzheimer leed. Ja, euthanasie is mogelijk bij dementie. En nee, dat kan niet ‘zomaar’, daarvoor gelden wettelijke regels. Als vriend merkte ik dat Elsje de grip op haar leven steeds meer begon te verliezen. Aanvankelijk had de buitenwereld niets in de gaten. Zoals veel mensen met alzheimer kon Elsje haar achteruitgang lang verbergen. ‘Mijn leven stond in het teken van acteren, nu van improviseren’, grapte ze. 

Na tachtig toneelstukken en talloze rollen in films en televisieprogramma’s stond Elsje in 2023 op de planken in Mijn Leven Mijn Einde, de door Helmert Woudenberg geschreven theatervoorstelling ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de NVVE. Ze droeg onze vereniging een warm hart toe. De tekst kon Elsje niet meer uit het hoofd leren, die las ze voor. Uit solidariteit speelden collega-actrices Kathenka Woudenberg en Vera Boots ook met het tekstboek in de hand. Het maakte Elsje niet minder geloofwaardig. In dertien theaters speelde ze de sterren van de hemel. Tijdens ontmoetingen met het publiek noemde Elsje zich een groot voorstander van eigen regie over het levenseinde. ‘Ik hoop op tijd in de gelegenheid te zijn waardig te sterven’, zei ze in een interview met Relevant. Toen al speelde euthanasie door haar hoofd.