Was het óf palliatieve sedatie óf euthanasie?
Jan en Aaltje Uneken wilden samen sterven, maar doordat de situatie van Aaltje plotseling verslechterde, kwam het daar niet van. Zoals uit dit verhaal blijkt, was de arts die bij Aaltje palliatieve sedatie toepaste van mening dat het of het één of het ander is. Toch had ook Aaltje euthanasie kunnen krijgen, blijkt uit oordelen van de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie. Een voorwaarde is dat de hele procedure voor euthanasie is doorlopen, dus de SCEN-arts moet langs zijn geweest en moet hebben geconstateerd dat aan alle voorwaarden is voldaan. Als de situatie van de patiënt in de aanloop naar de euthanasie verslechtert, kan een arts palliatieve sedatie toepassen als overbrugging naar de euthanasie. De patiënt moet dan voordat het bewustzijn wordt verlaagd wel aangeven nog steeds euthanasie te willen. Het had Jan Uneken en ook zijn kinderen Joke en Ben veel verdriet bespaard als zij, of de weekendarts, dit hadden geweten.
AFSPRAAK
De volgende dag, maandag, werd er direct contact opgenomen met Expertisecentrum Euthanasie. Nu Aaltje niet meer wakker zou worden, wilde Jan zo snel mogelijk euthanasie. Dinsdag stond de arts van EE al op de stoep en werd de afspraak gemaakt voor euthanasie, de donderdag daarop. Zo is het gegaan: terwijl Aaltje aan haar kant van het bed als gevolg van de palliatieve sedatie lag te slapen, kreeg Jan euthanasie. Aan het verzoek om die dag ook Aaltje samen met Jan te laten gaan, kon niet worden voldaan. Ben: ‘Dat snappen wij natuurlijk. Regels zijn regels. Als een arts zich niet aan de regels houdt, volgt er mogelijk strafvervolging. Maar aan de andere kant, in dit geval…’
Aaltje stierf de volgende dag; de gezamenlijke uitvaart kwam er gelukkig toch. Ben heeft inmiddels vrede met de gang van zaken. Joke daarentegen vindt het nog steeds lastig erin te berusten. Ze krijgt het beeld maar moeilijk van haar netvlies van het echtelijk bed met daarin haar slapende moeder aan de ene kant terwijl haar vader aan de andere kant euthanasie werd verleend. Joke: ‘We zijn driekwart jaar bezig geweest het mogelijk te maken dat onze ouders samen konden gaan. Dat was hun diepste wens. We wilden het op een goede manier afsluiten. Dat is niet helemaal gelukt en dat vind ik nog steeds moeilijk.’ •
FOTO: PETER DE JONG
Driekwart jaar later was er groen licht voor beiden, zowel bij Aaltje als bij Jan hadden SCEN-artsen vastgesteld dat aan alle zorgvuldigheidseisen was voldaan. Er moest alleen nog een datum worden vastgesteld. Dat vond vooral Aaltje moeilijk; ze schoof de datum voor zich uit. Joke: ‘Maar toen werd ons moeder op een zondag in augustus vrij plotseling erg ziek. Ze bleek een blaasontsteking te hebben en de ALS was al vergevorderd. De weekendarts die ’s morgens langskwam, sprak met mijn moeder en stelde voor haar in slaap te brengen. Ze legde uit dat onze moeder dan niet meer wakker zou worden en ook dat euthanasie daarmee van de baan was. We stemden in, aan het einde van de dag kwam de arts langs om de palliatieve sedatie te starten. Achteraf verwijt ik dat mijzelf. Als het besef er op dat moment was geweest dat duo-euthanasie niet meer mogelijk was, hadden we moeder kunnen vragen of ze misschien nog een paar dagen wilde volhouden om toch samen met pap te kunnen gaan. Maar je zit op zo’n moment in zo’n rollercoaster van emoties. Je kunt niet meer goed nadenken en vertrouwt op de expertise van de arts.’ Een extra complicatie was dat de huisarts van Jan en Aaltje juist op dat moment op vakantie was.
‘We zijn driekwart jaar bezig geweest het mogelijk te maken dat onze ouders samen konden gaan. Dat was hun diepste wens. We wilden het op een goede manier afsluiten. Dat is niet helemaal gelukt en dat vind ik nog steeds moeilijk’
'Altijd samen, ook op de allerlaatste reis.’ Dat was de kop van de necrologie in Dagblad van het Noorden op maandag
1 december 2024 naar aanleiding van het overlijden van Jan en Aaltje Uneken op 83- en 81-jarige leeftijd. Op de rouwkaart van ruim drie maanden eerder stond: voor altijd verbonden, waarheen jij ook gaat. Eeuwig, oneindig, onbreekbare draad.
Jan en Aaltje waren een leven lang een twee-eenheid; verkering sinds ze 15 en 13 jaar waren. Altijd samen, zelfs lange tijd collega’s: Jan als conciërge op de middelbare school waar Aaltje de kantine bestierde. Jan kampte al enige tijd met zijn gezondheid. Eerder onderging hij een zware hartoperatie en hij werd behandeld voor prostaat- en blaaskanker. Bij Aaltje werd in de zomer van 2023 de progressieve zenuw- en spierziekte ALS vastgesteld. Toen was duidelijk dat ze samen wilden sterven.
Ben: ‘Onze vader was een hele sterke man met een sterke eigen wil. Hij was allesbehalve gezond; had veel lichamelijke ongemakken. Hij liet dat niet merken. Hij hield zich enkel en alleen staande om er voor onze moeder te zijn. Als zij er niet meer zou zijn, wilde hij ook niet meer.’ Kinderen en kleinkinderen snapten het en bereidden zich voor op een gezamenlijke uitvaart. De wens om samen te sterven werd eind 2023 met de huisarts besproken. Die was bereid Aaltje euthanasie te verlenen. Hij gaf aan niet helemaal zeker te zijn of ook Jan aan de criteria voldeed. Hij wilde sowieso niet twee mensen tegelijk euthanasie verlenen. Besloten werd daarom dat Jan bij Expertisecentrum Euthanasie een euthanasieverzoek zou indienen.
Jan en Aaltje Uneken waren er altijd duidelijk over geweest: ze wilden sámen gaan als het leven ondraaglijk was geworden. Toch ging het niet helemaal zo. Dochter Joke en zoon Ben Uneken vinden het anderhalf jaar later nog altijd moeilijk dat de wens van hun ouders op het allerlaatste moment niet vervuld kon worden. • Rob Edens
Hun laatste reis verliep niet samen
Was het óf palliatieve sedatie óf euthanasie?
Jan en Aaltje Uneken wilden samen sterven, maar doordat de situatie van Aaltje plotseling verslechterde, kwam het daar niet van. Zoals uit dit verhaal blijkt, was de arts die bij Aaltje palliatieve sedatie toepaste van mening dat het of het één of het ander is. Toch had ook Aaltje euthanasie kunnen krijgen, blijkt uit oordelen van de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie. Een voorwaarde is dat de hele procedure voor euthanasie is doorlopen, dus de SCEN-arts moet langs zijn geweest en moet hebben geconstateerd dat aan alle voorwaarden is voldaan. Als de situatie van de patiënt in de aanloop naar de euthanasie verslechtert, kan een arts palliatieve sedatie toepassen als overbrugging naar de euthanasie. De patiënt moet dan voordat het bewustzijn wordt verlaagd wel aangeven nog steeds euthanasie te willen. Het had Jan Uneken en ook zijn kinderen Joke en Ben veel verdriet bespaard als zij, of de weekendarts, dit hadden geweten.
'Altijd samen, ook op de allerlaatste reis.’ Dat was de kop van de necrologie in Dagblad van het Noorden op maandag 1 december 2024 naar aanleiding van het overlijden van Jan en Aaltje Uneken op 83- en 81-jarige leeftijd. Op de rouwkaart van ruim drie maanden eerder stond: voor altijd verbonden, waarheen jij ook gaat. Eeuwig, oneindig, onbreekbare draad.
Jan en Aaltje waren een leven lang een twee-eenheid; verkering sinds ze 15 en 13 jaar waren. Altijd samen, zelfs lange tijd collega’s: Jan als conciërge op de middelbare school waar Aaltje de kantine bestierde. Jan kampte al enige tijd met zijn gezondheid. Eerder onderging hij een zware hartoperatie en hij werd behandeld voor prostaat- en blaaskanker. Bij Aaltje werd in de zomer van 2023 de progressieve zenuw- en spierziekte ALS vastgesteld. Toen was duidelijk dat ze samen wilden sterven.
Ben: ‘Onze vader was een hele sterke man met een sterke eigen wil. Hij was allesbehalve gezond; had veel lichamelijke ongemakken. Hij liet dat niet merken. Hij hield zich enkel en alleen staande om er voor onze moeder te zijn. Als zij er niet meer zou zijn, wilde hij ook niet meer.’ Kinderen en kleinkinderen snapten het en bereidden zich voor op een gezamenlijke uitvaart. De wens om samen te sterven werd eind 2023 met de huisarts besproken. Die was bereid Aaltje euthanasie te verlenen. Hij gaf aan niet helemaal zeker te zijn of ook Jan aan de criteria voldeed. Hij wilde sowieso niet twee mensen tegelijk euthanasie verlenen. Besloten werd daarom dat Jan bij Expertisecentrum Euthanasie een euthanasieverzoek zou indienen.
Driekwart jaar later was er groen licht voor beiden, zowel bij Aaltje als bij Jan hadden SCEN-artsen vastgesteld dat aan alle zorgvuldigheidseisen was voldaan. Er moest alleen nog een datum worden vastgesteld. Dat vond vooral Aaltje moeilijk; ze schoof de datum voor zich uit. Joke: ‘Maar toen werd ons moeder op een zondag in augustus vrij plotseling erg ziek. Ze bleek een blaasontsteking te hebben en de ALS was al vergevorderd. De weekendarts die ’s morgens langskwam, sprak met mijn moeder en stelde voor haar in slaap te brengen. Ze legde uit dat onze moeder dan niet meer wakker zou worden en ook dat euthanasie daarmee van de baan was. We stemden in, aan het einde van de dag kwam de arts langs om de palliatieve sedatie te starten. Achteraf verwijt ik dat mijzelf. Als het besef er op dat moment was geweest dat duo-euthanasie niet meer mogelijk was, hadden we moeder kunnen vragen of ze misschien nog een paar dagen wilde volhouden om toch samen met pap te kunnen gaan. Maar je zit op zo’n moment in zo’n rollercoaster van emoties. Je kunt niet meer goed nadenken en vertrouwt op de expertise van de arts.’ Een extra complicatie was dat de huisarts van Jan en Aaltje juist op dat moment op vakantie was.
AFSPRAAK
De volgende dag, maandag, werd er direct contact opgenomen met Expertise-centrum Euthanasie. Nu Aaltje niet meer wakker zou worden, wilde Jan zo snel mogelijk euthanasie. Dinsdag stond de arts van EE al op de stoep en werd de afspraak gemaakt voor euthanasie, de donderdag daarop. Zo is het gegaan: terwijl Aaltje aan haar kant van het bed als gevolg van de palliatieve sedatie lag te slapen, kreeg Jan euthanasie. Aan het verzoek om die dag ook Aaltje samen met Jan te laten gaan, kon niet worden voldaan. Ben: ‘Dat snappen wij natuurlijk. Regels zijn regels. Als een arts zich niet aan de regels houdt, volgt er mogelijk strafvervolging. Maar aan de andere kant, in dit geval…’
Aaltje stierf de volgende dag; de gezamenlijke uitvaart kwam er gelukkig toch. Ben heeft inmiddels vrede met de gang van zaken. Joke daarentegen vindt het nog steeds lastig erin te berusten. Ze krijgt het beeld maar moeilijk van haar netvlies van het echtelijk bed met daarin haar slapende moeder aan de ene kant terwijl haar vader aan de andere kant euthanasie werd verleend. Joke: ‘We zijn driekwart jaar bezig geweest het mogelijk te maken dat onze ouders samen konden gaan. Dat was hun diepste wens. We wilden het op een goede manier afsluiten. Dat is niet helemaal gelukt en dat vind ik nog steeds moeilijk.’ •
FOTO: PETER DE JONG
Jan en Aaltje Uneken waren er altijd duidelijk over geweest: ze wilden sámen gaan als het leven ondraaglijk was geworden. Toch ging het niet helemaal zo. Dochter Joke en zoon Ben Uneken vinden het anderhalf jaar later nog altijd moeilijk dat de wens van hun ouders op het allerlaatste moment niet vervuld kon worden. • Rob Edens
Hun laatste reis verliep niet samen
