Een groot ongeluk in een uitgestrekt deel van Australië zet een serie gebeurtenissen in gang. Twee leden van de familie MacBride overleven het niet én het is de vraag of zoon Matthew ooit weer zal kunnen functioneren. Dat ene moment heeft zo’n verwoestende uitwerking dat Een leven zo ver voelt als een levensgevaarlijke rollercoaster waarbij elke bocht meer ellende bevat. De dood wordt een thema in het leven van de MacBrides, net als de geheimen die de overlevenden met zich meedragen.
De roman is vaak akelig, maar de uitgestrekte wereld van de schapenboerderij en de natuur eromheen beschrijft Stedman prachtig. Je voelt het stof en de droogte bijna, net als de kracht van de gemeenschap én het beklemmende ervan. De hoofdpersonen rouwen elk op hun eigen manier, terwijl schuldgevoel hun steeds meer verstikt. En als in dat zware leven hoop en liefde verschijnen, is de vraag of ze die lichtheid wel kunnen omarmen.
Deze familiegeschiedenis doet je soms naar adem happen, omdat het verhaal zo verschrikkelijk pijnlijk is. Als lezer laat het je nadenken over de menselijke geest en of alle geheimen wel aan het licht moeten komen. Of is het soms beter als iets niet uitkomt? Een leven zo ver is een indrukwekkend geschreven roman over de verwoestende gevolgen van één enkel ongeluk. •
Een leven zo ver
M.L. Stedman
Luitingh- Sijthoff
Wat betekent het voor een naaste als iemand kiest voor de autonome dood? Dus wanneer een wilsbekwaam persoon zonder hulp van buitenaf, op een zelfgekozen tijdstip en op een humane wijze een einde aan het leven maakt? Onderzoeker Krina Huisman - die in haar werk focust op dood, verlies en zingeving - zocht mensen via oproepjes bij verschillende organisaties, waaronder de NVVE. Ze vroeg hen een brief te schrijven aan hun overleden naaste, over het proces van de autonome dood. Veel van die verhalen draaien om mensen die besloten te stoppen met eten en drinken, een enkeling kiest voor vergassing of middelengebruik.
In het indrukwekkende Nabestaan drukte ze die brieven af en reflecteert ze daarop. Soms zijn het wrange verhalen, zoals dat van Yvonne. Haar moeder vond haar leven op 91-jarige leeftijd voltooid en koos voor Middel X. Yvonne besloot erbij te zijn, maar moest daarna alle sporen uitwissen, sloop de deur uit en werd de volgende ochtend gebeld door de thuiszorg. Het afscheid was mooi geweest, maar daarna kreeg ze nachtmerries. Had ze dit wel goed gedaan? Ze verdwenen pas toen ze er met anderen over durfde te praten.
De autonome dood verloopt zeker niet altijd vlekkeloos, valt te lezen in de verhalen. Waar het sterfproces van de een vredig is, beleeft de ander een heftige doodsstrijd. De brieven zijn persoonlijk: de ene vol liefde en een andere over worstelen met een moeilijke relatie. Nabestaan nodigt uit tot een open gesprek met geliefden, zodat een eventuele zelfgekozen dood een samen gekozen sterven kan worden. Zoals Krina Huisman mooi aan het einde beschrijft: sterven doe je maar even, maar nabestaan doe je een leven lang. •
Nabestaan – leven na de autonome dood
Krina Huisman
Mazirel Pers
In 2018 was het even groot nieuws. Wetenschappers ontdekten dat orka Tahlequah na het overlijden van haar pasgeboren kalf het dier met zich mee bleef dragen en telkens boven het wateroppervlak hield, zeventien dagen lang. Haar gedrag werd geduid als rouw. Maar klopte dat wel? Die vraag stelt de Spaanse filosoof Susana Monsó in De olifant die geen afscheid kon nemen, waarin ze onderzoekt wat dieren begrijpen van de dood.
Ze opent met een grappig verhaal: als jong meisje wil ze met haar nieuwe microscoop een mier bestuderen, maar het beestje blijft weglopen. Ze wil het opsluiten tot het sterft, maar krijgt spijt. Mag zij als mens beslissen over leven en dood?
Bij Tahlequah waren veel mensen in de ban van haar verhaal omdat we het dachten te begrijpen. Haar gedrag werd herkend als verdriet, omdat mensen zich simpelweg kunnen inbeelden hoe het voelt een kind te verliezen. Maar voerde ze haar kalf misschien simpelweg mee omdat ze dacht dat het nog leefde? In hoeverre projecteren wij onze menselijke blik op dieren, ook als het apen betreft die lijken te rouwen om een overleden soortgenoot?
De olifant die geen afscheid kon nemen gaat over al die vragen. En tussen de regels door misschien nog wel meer over de mens en ons eigen doodsconcept. Een doorwrocht en zeer lezenswaardig boek. •
De olifant die geen afscheid kon nemen
Susana Monsó
Meulenhoff
Longarts Sander de Hosson en schrijfster Els Quaegebeur trekken in Game over meteen de pleister eraf: ‘Er is maar één ding dat zeker is als we geboren worden: dat we ooit dood zullen gaan’, staat al op de achterflap. Maar daar praat lang niet iedereen makkelijk over. Daarom maakten zij dit mooi door Marianne van der Walle geïllustreerde boek speciaal voor kinderen, om voor te lezen en zo het gesprek te openen.
De Hosson en Quaegebeur beschrijven wat er gebeurt als iemand ziek wordt, ziek is, doodgaat, dood is en hoe daarna een proces van rouw en missen ontstaat. Ook vertellen ze welke vormen van ziekzijn er bestaan, hoe ons afweersysteem werkt en wat een diagnose is. Al die informatie is verpakt in hapklare brokjes, voorzien van korte verhaaltjes. Een mooi element zijn de vragen aan Sander de Hosson. Want hoe vertel je eigenlijk iemand dat hij niet meer beter wordt? En hoe weet je dat iemand aan het sterven is?
Palliatieve zorg, een thema waar De Hosson al jaren aandacht voor vraagt, krijgt een centrale plek, uitgelegd in eenvoudige taal. Ook euthanasie en het verschil met palliatieve sedatie komen aan bod, geïllustreerd met een verhaaltje over de 74-jarige Bert. Hij kiest vanwege een ongeneeslijke ziekte voor deze geplande dood. Elk hoofdstuk biedt handvatten om verder te praten. Zo is Game Over een fijn en toegankelijk boek, om samen met je kind te lezen als iemand in de omgeving ongeneeslijk ziek wordt of overlijdt. •
Game over (alles over doodgaan)
Sander de Hosson en
Els Quaegebeur
Uitgeverij Volt
Omdat ik je zie is het tweede deel van de trilogie die Eva Posthuma de Boer over rouw schrijft. In haar eerste roman De hand van Mustang Sally beschrijft ze de rouw rond het verliezen van een kind; nu is de hoofdpersoon een vrouw wier vader sterft. Lou Rijziger verliest daarna ook nog haar column bij de krant en besluit een roadtrip naar Spanje te maken. Ze hoopt een man te ontmoeten met wie haar vader contact had en die mogelijk een geheim met zich meedraagt. Met een zakje as, haar kat en de zesjarige Emmy reist ze langs wonderlijke figuren en bijzondere plekken, terwijl ze probeert te begrijpen wat er in haar leven is gebeurd en gaande is.
Posthuma de Boer schrijft intiem en met veel humor. Dat ze meerdere kookboeken schreef en een groot liefhebster is van lekker eten, merk je op elke pagina. Als Lou een gerecht met snijbieten eet - geserveerd met een fluweelzachte aardappelpuree - en haar disgenoot smakkend en grommend de maaltijd tot zich neemt, voel je bijna hoe lekker ze aan het eten zijn. Heerlijk zijn ook de beschrijvingen van het peperdure ecohotel waar Lou verblijft: de nuffige bediening, de aantrekkelijke kok en het chique menu dat haar wordt voorgeschoteld en vooral naar schapenboerderij smaakt.
Omdat ik je zie leest als een spannende roadtrip én zet je aan het denken. Over wat rouw is, hoe het je blijft vergezellen na het overlijden van een geliefde en die je af en toe onverwacht bij de keel pakt. •
Omdat ik je zie
Eva Posthuma de Boer
Ambo|Anthos
Rianne van der Molen
Een groot ongeluk in een uitgestrekt deel van Australië zet een serie gebeurtenissen in gang. Twee leden van de familie MacBride overleven het niet én het is de vraag of zoon Matthew ooit weer zal kunnen functioneren. Dat ene moment heeft zo’n verwoestende uitwerking dat Een leven zo ver voelt als een levensgevaarlijke rollercoaster waarbij elke bocht meer ellende bevat. De dood wordt een thema in het leven van de MacBrides, net als de geheimen die de overlevenden met zich meedragen.
De roman is vaak akelig, maar de uitgestrekte wereld van de schapenboerderij en de natuur eromheen beschrijft Stedman prachtig. Je voelt het stof en de droogte bijna, net als de kracht van de gemeenschap én het beklemmende ervan. De hoofdpersonen rouwen elk op hun eigen manier, terwijl schuldgevoel hun steeds meer verstikt. En als in dat zware leven hoop en liefde verschijnen, is de vraag of ze die lichtheid wel kunnen omarmen.
Deze familiegeschiedenis doet je soms naar adem happen, omdat het verhaal zo verschrikkelijk pijnlijk is. Als lezer laat het je nadenken over de menselijke geest en of alle geheimen wel aan het licht moeten komen. Of is het soms beter als iets niet uitkomt? Een leven zo ver is een indrukwekkend geschreven roman over de verwoestende gevolgen van één enkel ongeluk. •
Een leven zo ver
M.L. Stedman
Luitingh- Sijthoff
Wat betekent het voor een naaste als iemand kiest voor de autonome dood? Dus wanneer een wilsbekwaam persoon zonder hulp van buitenaf, op een zelfgekozen tijdstip en op een humane wijze een einde aan het leven maakt? Onderzoeker Krina Huisman - die in haar werk focust op dood, verlies en zingeving - zocht mensen via oproepjes bij verschillende organisaties, waaronder de NVVE. Ze vroeg hen een brief te schrijven aan hun overleden naaste, over het proces van de autonome dood. Veel van die verhalen draaien om mensen die besloten te stoppen met eten en drinken, een enkeling kiest voor vergassing of middelengebruik.
In het indrukwekkende Nabestaan drukte ze die brieven af en reflecteert ze daarop. Soms zijn het wrange verhalen, zoals dat van Yvonne. Haar moeder vond haar leven op 91-jarige leeftijd voltooid en koos voor Middel X. Yvonne besloot erbij te zijn, maar moest daarna alle sporen uitwissen, sloop de deur uit en werd de volgende ochtend gebeld door de thuiszorg. Het afscheid was mooi geweest, maar daarna kreeg ze nachtmerries. Had ze dit wel goed gedaan? Ze verdwenen pas toen ze er met anderen over durfde te praten.
De autonome dood verloopt zeker niet altijd vlekkeloos, valt te lezen in de verhalen. Waar het sterfproces van de een vredig is, beleeft de ander een heftige doodsstrijd. De brieven zijn persoonlijk: de ene vol liefde en een andere over worstelen met een moeilijke relatie. Nabestaan nodigt uit tot een open gesprek met geliefden, zodat een eventuele zelfgekozen dood een samen gekozen sterven kan worden. Zoals Krina Huisman mooi aan het einde beschrijft: sterven doe je maar even, maar nabestaan doe je een leven lang. •
Nabestaan – leven na de autonome dood
Krina Huisman
Mazirel Pers
In 2018 was het even groot nieuws. Wetenschappers ontdekten dat orka Tahlequah na het overlijden van haar pasgeboren kalf het dier met zich mee bleef dragen en telkens boven het wateroppervlak hield, zeventien dagen lang. Haar gedrag werd geduid als rouw. Maar klopte dat wel? Die vraag stelt de Spaanse filosoof Susana Monsó in De olifant die geen afscheid kon nemen, waarin ze onderzoekt wat dieren begrijpen van de dood.
Ze opent met een grappig verhaal: als jong meisje wil ze met haar nieuwe microscoop een mier bestuderen, maar het beestje blijft weglopen. Ze wil het opsluiten tot het sterft, maar krijgt spijt. Mag zij als mens beslissen over leven en dood?
Bij Tahlequah waren veel mensen in de ban van haar verhaal omdat we het dachten te begrijpen. Haar gedrag werd herkend als verdriet, omdat mensen zich simpelweg kunnen inbeelden hoe het voelt een kind te verliezen. Maar voerde ze haar kalf misschien simpelweg mee omdat ze dacht dat het nog leefde? In hoeverre projecteren wij onze menselijke blik op dieren, ook als het apen betreft die lijken te rouwen om een overleden soortgenoot?
De olifant die geen afscheid kon nemen gaat over al die vragen. En tussen de regels door misschien nog wel meer over de mens en ons eigen doodsconcept. Een doorwrocht en zeer lezenswaardig boek. •
De olifant die geen afscheid kon nemen
Susana Monsó
Meulenhoff
Longarts Sander de Hosson en schrijfster Els Quaegebeur trekken in Game over meteen de pleister eraf: ‘Er is maar één ding dat zeker is als we geboren worden: dat we ooit dood zullen gaan’, staat al op de achterflap. Maar daar praat lang niet iedereen makkelijk over. Daarom maakten zij dit mooi door Marianne van der Walle geïllustreerde boek speciaal voor kinderen, om voor te lezen en zo het gesprek te openen.
De Hosson en Quaegebeur beschrijven wat er gebeurt als iemand ziek wordt, ziek is, doodgaat, dood is en hoe daarna een proces van rouw en missen ontstaat. Ook vertellen ze welke vormen van ziekzijn er bestaan, hoe ons afweersysteem werkt en wat een diagnose is. Al die informatie is verpakt in hapklare brokjes, voorzien van korte verhaaltjes. Een mooi element zijn de vragen aan Sander de Hosson. Want hoe vertel je eigenlijk iemand dat hij niet meer beter wordt? En hoe weet je dat iemand aan het sterven is?
Palliatieve zorg, een thema waar De Hosson al jaren aandacht voor vraagt, krijgt een centrale plek, uitgelegd in eenvoudige taal. Ook euthanasie en het verschil met palliatieve sedatie komen aan bod, geïllustreerd met een verhaaltje over de 74-jarige Bert. Hij kiest vanwege een ongeneeslijke ziekte voor deze geplande dood. Elk hoofdstuk biedt handvatten om verder te praten. Zo is Game Over een fijn en toegankelijk boek, om samen met je kind te lezen als iemand in de omgeving ongeneeslijk ziek wordt of overlijdt. •
Game over (alles over doodgaan)
Sander de Hosson en
Els Quaegebeur
Uitgeverij Volt
Omdat ik je zie is het tweede deel van de trilogie die Eva Posthuma de Boer over rouw schrijft. In haar eerste roman De hand van Mustang Sally beschrijft ze de rouw rond het verliezen van een kind; nu is de hoofdpersoon een vrouw wier vader sterft. Lou Rijziger verliest daarna ook nog haar column bij de krant en besluit een roadtrip naar Spanje te maken. Ze hoopt een man te ontmoeten met wie haar vader contact had en die mogelijk een geheim met zich meedraagt. Met een zakje as, haar kat en de zesjarige Emmy reist ze langs wonderlijke figuren en bijzondere plekken, terwijl ze probeert te begrijpen wat er in haar leven is gebeurd en gaande is.
Posthuma de Boer schrijft intiem en met veel humor. Dat ze meerdere kookboeken schreef en een groot liefhebster is van lekker eten, merk je op elke pagina. Als Lou een gerecht met snijbieten eet - geserveerd met een fluweelzachte aardappelpuree - en haar disgenoot smakkend en grommend de maaltijd tot zich neemt, voel je bijna hoe lekker ze aan het eten zijn. Heerlijk zijn ook de beschrijvingen van het peperdure ecohotel waar Lou verblijft: de nuffige bediening, de aantrekkelijke kok en het chique menu dat haar wordt voorgeschoteld en vooral naar schapenboerderij smaakt.
Omdat ik je zie leest als een spannende roadtrip én zet je aan het denken. Over wat rouw is, hoe het je blijft vergezellen na het overlijden van een geliefde en die je af en toe onverwacht bij de keel pakt. •
Omdat ik je zie
Eva Posthuma de Boer
Ambo|Anthos
Rianne van der Molen