Geartsje, Jan en hun kinderen Anne en Brent.
'Ook in de laatste maanden van haar leven voelde Geartsje zich alleen gelaten, niet gehoord en niet gezien. Ze vond het verschrikkelijk dat ze voor haar gevoel geen waardig afscheid kon nemen van het leven'
FOTO: PETER DE JONG
In april dit jaar, drie maanden na het overlijden van zijn vrouw, vertelt Jan Rispens (42) hoe vastbesloten Geartsje was om haar 39ste verjaardag niet meer te halen. Ze kampte al jaren met pijn, veel pijn. De oorzaak? Onbekend, ook na ontelbare bezoeken aan allerlei specialisten. Als pasgeboren baby kreeg Geartsje een hartstilstand. Ze kon op het nippertje worden gered, maar hield er blijvend hersenletsel aan over. Ze was extreem gevoelig voor prikkels en had als kind vaak hoofdpijn. Ook was Geartsje hypermobiel, wat zorgde voor gewrichts- en spierproblemen. ‘Vijf of zes jaar geleden kreeg ze last van haar ogen, het focussen lukte haar niet goed meer’, zegt Jan. ‘Ook had ze last van haar gehoor, ze had bijvoorbeeld veel moeite met het onderscheiden van verschillende stemmen.’ Later komen daar intense zenuwpijnen en allerlei andere klachten bij. Op hersenscans zijn witte vlekken te zien, die zouden kunnen wijzen op een auto-immuunziekte, maar hoeveel ziekenhuizen en specialisten Geartsje en Jan ook bezoeken, een diagnose wordt nooit gesteld.
Ondertussen gaat het leven door. Jan en Geartsje gaan geregeld op pad met de kinderen, Anne en Brent. Naar pretparken, naar de bergen in Oostenrijk. Maar elk uitje en elke vakantie hakt er flink in bij Geartsje, zowel fysiek als mentaal. Ze ondergaat in de loop der jaren verschillende operaties die op hun beurt weer voor complicaties zorgen. Helaas leveren deze ingrepen geen verbetering op. Integendeel. ‘Geartsje kreeg alleen maar meer klachten. Ondraaglijke pijn in haar rug, buik, benen, handen en voeten. Last van trillingen. Ze kon daardoor steeds minder. In de zomer van vorig jaar hebben we een scootmobiel voor haar besteld, maar ook dat bleek al snel te belastend. Ze moest zoveel mogelijk blijven liggen, maar zelfs dan ging het hard achteruit’, aldus Jan.
Jan Rispens:
‘Twee dagen na Geartsjes overlijden hebben we gevierd dat ze voor altijd 38 jaar blijft. Aan een nieuw levensjaar beginnen wilde ze écht niet en dat is haar gelukt. Nu heeft ze eindelijk rust’
Na jaren van intense pijn zonder duidelijke diagnose besloot Geartsje Rispens-Klaversma (38) dat ze klaar was met het leven. Hoop om beter te worden, had ze niet meer. Ze wilde euthanasie. ‘Die jarenlange strijd tegen uitblijvende diagnoses breekt een mens.’ • Dieuwke de Boer
NIET UIT TE HOUDEN
Zenuwpijn is een ontzettend heftige pijn, die bovendien moeilijk te onderdrukken is. Ook niet met medicatie. Daar komt bij dat het lichaam van Geartsje niet voldoende reageerde op medicatie. Jan: ‘Ze beschreef het zelf als een continue pijnscore van 8: een intense, niet uit te houden pijn. In feite zou je het dan moeten uitschreeuwen van de pijn. De meeste specialisten geloofden haar niet, wat bij haar voor een gevoel van onmacht en onbegrip zorgde. Ze kon niet anders dan de pijn lijdzaam ondergaan, maar daar ging ze uiteindelijk aan onderdoor.’
De pijn had op alle vlakken een enorme impact op Geartsje, zegt Jan. ‘Ze kon niet meer helder nadenken, veel dingen snapte ze niet. Werken lukte al twee jaar niet meer en ook sociale contacten werden minder. Zoveel pijn maakt je ook geen leuker mens.’
Omdat Geartsje niks meer kon, ging het leven aan haar voorbij. ‘Dat zei ze zelf ook: “Het leven heeft geen zin meer, want er is niks. Ik beleef niks”. Ze zag de wereld om haar heen instorten’, zegt Jan. Hij vertelt dat ze een paar maanden voor haar overlijden ook nog regelmatig epileptische aanvallen kreeg, die alleen met zware medicatie te onderdrukken waren. ‘Die aanvallen waren mensonterend om te zien, want ze ging door de grond van de pijn. Geartsje was er zelf eigenlijk heel gelaten onder, omdat ze toen al had besloten dat ze wilde stoppen met leven. Ze wilde euthanasie.’
HAAR WERELD AFSLUITEN
Hoewel Geartsje vastberaden was om te stoppen met haar leven, merkte Jan dat ze toch moeite had met loslaten. ‘In de dagen voor haar overlijden heeft Geartsje nog van alles en nog wat geregeld via WhatsApp, ze heeft cadeautjes achtergelaten en brieven geschreven aan de kinderen.’ Ruimte voor mooie ontmoetingen was er ook nog: ‘Een goede vriendin van ons, die de laatste jaren wat afstand had genomen, kwam elke dag langs. Eerst voor een praatje, later om Geartsje voor te lezen. Dat vond ze erg prettig: een vertrouwde stem en een mooi verhaal gaven haar rust.’ Nu Jan erover nadenkt, was dat misschien anders gegaan als ze wél euthanasie had gekregen. ‘Je hebt dan een definitief eindpunt waar je aan vastzit. Als je stopt met eten en drinken leef je langzaam naar dat eindpunt toe, terwijl je steeds een klein beetje slechter wordt. Dat gaf Geartsje nog anderhalve week de tijd om alles af te ronden, om haar wereld af te sluiten.’
Ze overleed twee dagen voor haar 39ste verjaardag. Voor Jan begint het gemis nu. ‘De eerste weken na haar overlijden leefde ik in een roes. Inmiddels merk ik dat ik vaker aan haar terugdenk als ik iets meemaak of iets zie. Haar kledingkast, bijvoorbeeld. Laatst zag ik nieuwe kleding hangen met het labeltje er nog aan. Ze had nog zóveel plannen… Toch is het goed zo. Twee dagen na Geartsjes overlijden hebben we gevierd dat ze voor altijd 38 jaar blijft. Aan een nieuw levensjaar beginnen wilde ze écht niet en dat is haar gelukt. Nu heeft ze eindelijk rust.’•
ALLES ZELF DOEN
Hoe vertel je de kinderen, Anne van 12 en Brent van 11, dat hun moeder dood wil? Jan: ‘Anne en Brent wisten het al een paar maanden, dus eigenlijk begon hun rouwproces toen al. De kinderen weten niet anders dan dat hun mem ziek was. Ze vinden het heel jammer dat ze er niet meer is, want ze hadden nog van alles met haar willen doen. Maar de laatste jaren merkten ook zij aan alles dat Geartsje achteruitging en steeds minder met ze kon ondernemen. Ze hebben er vrede mee. “Mem heeft eindelijk rust”, zeggen ze.’ En Jan zelf? ‘Ik stond achter haar besluit, ze kon niet anders. Wel vind ik het jammer dat Geartsje geen euthanasie heeft mogen krijgen. Dat vond ze zelf ook. Ze is jarenlang ziek geweest, heeft veel strijd moeten leveren. Ze moest altijd overal zelf achteraan, zelf alles regelen. De allerlaatste stap was dat ze ook zelf moest stoppen met eten en drinken om een einde aan haar leven te maken. Ook in de laatste maanden van haar leven voelde Geartsje zich alleen gelaten, niet gehoord en niet gezien. Ze vond het verschrikkelijk dat ze voor haar gevoel geen waardig afscheid kon nemen van het leven.’
Jan heeft er alles aan gedaan om de laatste maanden van Geartsjes leven zo aangenaam mogelijk te maken. Maar dat viel hem zwaar, merkt hij nu. ‘Ze zag op een gegeven moment bijna niemand meer, terwijl het leven van mij en de kinderen gewoon doorging. Dat vond ze verschrikkelijk. Ik heb heel wat shit over me heen gekregen. Dat heb ik lang geaccepteerd, maar een half jaar voor haar overlijden heb ik uitgesproken dat ik zo niet verder wilde. Op dat moment kon ik natuurlijk niet bij haar weggaan, dus heb ik voor mijn gevoel een half jaar wat doorgemodderd. Geartsje wilde in liefde losgelaten worden, dat was haar grootste wens. Daar heb ik mijn uiterste best voor gedaan.’
Maar ook daar kreeg ze nul op het rekest: euthanasie bleek niet mogelijk vanwege het gebrek aan een duidelijke diagnose. Jan: ‘De huisarts wilde Geartsje wel helpen, maar stond niet achter de keuze voor euthanasie. Vanuit medisch perspectief heb ik daar inmiddels ook wel begrip voor. Geartsjes pijn was ondraaglijk, dat was wel duidelijk. Maar was het ook uitzichtloos? Zonder diagnose weet je dat niet. Als je ongeneeslijke kanker hebt, weet je zeker dat je doodgaat. Geartsje had iets waar ze in principe mee kon leven, ook al was dat geen leven meer.’
Weer kreeg ze geen erkenning voor haar leed. Ze besloot het heft in eigen handen te nemen. Op 8 januari, de verjaardag van haar vader, wilde ze nog een taartje met hem eten. Daarna zou ze stoppen met eten en drinken. Ze deed dit onder begeleiding van haar zusje en Jans moeder, die beiden verpleegkundigen zijn. De huisarts verstrekte de medicatie en kwam elke dag langs, net als de thuiszorg. Geartsje was zelf ook goed voorbereid, zegt Jan. ‘Ze was op de hoogte van wat ze moest doen en wat ze kon verwachten. Dat er een paar moeilijke dagen tussen zouden zitten. Dat mondverzorging het belangrijkste onderdeel was. Daar was ze ook enorm strikt in: continu tandenpoetsen, gelletje op de lippen, de mond spoelen met water en alles ook weer uitspugen. Ze heeft geen enkel slokje gehad, ook niet op de moeilijkste momenten. Ze was er heilig van overtuigd: ik wil niet terug naar dit rotleven.’
Geartsje, Jan en hun kinderen Anne en Brent.
Na jaren van intense pijn zonder duidelijke diagnose besloot Geartsje Rispens-Klaversma (38) dat ze klaar was met het leven. Hoop om beter te worden, had ze niet meer. Ze wilde euthanasie. ‘Die jarenlange strijd tegen uitblijvende diagnoses breekt een mens.’ • Dieuwke de Boer
In april dit jaar, drie maanden na het overlijden van zijn vrouw, vertelt Jan Rispens (42) hoe vastbesloten Geartsje was om haar 39ste verjaardag niet meer te halen. Ze kampte al jaren met pijn, veel pijn. De oorzaak? Onbekend, ook na ontelbare bezoeken aan allerlei specialisten. Als pasgeboren baby kreeg Geartsje een hartstilstand. Ze kon op het nippertje worden gered, maar hield er blijvend hersenletsel aan over. Ze was extreem gevoelig voor prikkels en had als kind vaak hoofdpijn. Ook was Geartsje hypermobiel, wat zorgde voor gewrichts- en spierproblemen. ‘Vijf of zes jaar geleden kreeg ze last van haar ogen, het focussen lukte haar niet goed meer’, zegt Jan. ‘Ook had ze last van haar gehoor, ze had bijvoorbeeld veel moeite met het onderscheiden van verschillende stemmen.’ Later komen daar intense zenuwpijnen en allerlei andere klachten bij. Op hersenscans zijn witte vlekken te zien, die zouden kunnen wijzen op een auto-immuunziekte, maar hoeveel ziekenhuizen en specialisten Geartsje en Jan ook bezoeken, een diagnose wordt nooit gesteld.
Ondertussen gaat het leven door. Jan en Geartsje gaan geregeld op pad met de kinderen, Anne en Brent. Naar pretparken, naar de bergen in Oostenrijk. Maar elk uitje en elke vakantie hakt er flink in bij Geartsje, zowel fysiek als mentaal. Ze ondergaat in de loop der jaren verschillende operaties die op hun beurt weer voor complicaties zorgen. Helaas leveren deze ingrepen geen verbetering op. Integendeel. ‘Geartsje kreeg alleen maar meer klachten. Ondraaglijke pijn in haar rug, buik, benen, handen en voeten. Last van trillingen. Ze kon daardoor steeds minder. In de zomer van vorig jaar hebben we een scootmobiel voor haar besteld, maar ook dat bleek al snel te belastend. Ze moest zoveel mogelijk blijven liggen, maar zelfs dan ging het hard achteruit’, aldus Jan.
NIET UIT TE HOUDEN
Zenuwpijn is een ontzettend heftige pijn, die bovendien moeilijk te onderdrukken is. Ook niet met medicatie. Daar komt bij dat het lichaam van Geartsje niet voldoende reageerde op medicatie. Jan: ‘Ze beschreef het zelf als een continue pijnscore van 8: een intense, niet uit te houden pijn. In feite zou je het dan moeten uitschreeuwen van de pijn. De meeste specialisten geloofden haar niet, wat bij haar voor een gevoel van onmacht en onbegrip zorgde. Ze kon niet anders dan de pijn lijdzaam ondergaan, maar daar ging ze uiteindelijk aan onderdoor.’
De pijn had op alle vlakken een enorme impact op Geartsje, zegt Jan. ‘Ze kon niet meer helder nadenken, veel dingen snapte ze niet. Werken lukte al twee jaar niet meer en ook sociale contacten werden minder. Zoveel pijn maakt je ook geen leuker mens.’
Omdat Geartsje niks meer kon, ging het leven aan haar voorbij. ‘Dat zei ze zelf ook: “Het leven heeft geen zin meer, want er is niks. Ik beleef niks”. Ze zag de wereld om haar heen instorten’, zegt Jan. Hij vertelt dat ze een paar maanden voor haar overlijden ook nog regelmatig epileptische aanvallen kreeg, die alleen met zware medicatie te onderdrukken waren. ‘Die aanvallen waren mens-onterend om te zien, want ze ging door de grond van de pijn. Geartsje was er zelf eigenlijk heel gelaten onder, omdat ze toen al had besloten dat ze wilde stoppen met leven. Ze wilde euthanasie.’
Maar ook daar kreeg ze nul op het rekest: euthanasie bleek niet mogelijk vanwege het gebrek aan een duidelijke diagnose. Jan: ‘De huisarts wilde Geartsje wel helpen, maar stond niet achter de keuze voor euthanasie. Vanuit medisch perspectief heb ik daar inmiddels ook wel begrip voor. Geartsjes pijn was ondraaglijk, dat was wel duidelijk. Maar was het ook uitzichtloos? Zonder diagnose weet je dat niet. Als je ongeneeslijke kanker hebt, weet je zeker dat je doodgaat. Geartsje had iets waar ze in principe mee kon leven, ook al was dat geen leven meer.’
Weer kreeg ze geen erkenning voor haar leed. Ze besloot het heft in eigen handen te nemen. Op 8 januari, de verjaardag van haar vader, wilde ze nog een taartje met hem eten. Daarna zou ze stoppen met eten en drinken. Ze deed dit onder begeleiding van haar zusje en Jans moeder, die beiden verpleegkundigen zijn. De huisarts verstrekte de medicatie en kwam elke dag langs, net als de thuiszorg. Geartsje was zelf ook goed voorbereid, zegt Jan. ‘Ze was op de hoogte van wat ze moest doen en wat ze kon verwachten. Dat er een paar moeilijke dagen tussen zouden zitten. Dat mondverzorging het belangrijkste onderdeel was. Daar was ze ook enorm strikt in: continu tandenpoetsen, gelletje op de lippen, de mond spoelen met water en alles ook weer uitspugen. Ze heeft geen enkel slokje gehad, ook niet op de moeilijkste momenten. Ze was er heilig van overtuigd: ik wil niet terug naar dit rotleven.’
ALLES ZELF DOEN
Hoe vertel je de kinderen, Anne van 12 en Brent van 11, dat hun moeder dood wil? Jan: ‘Anne en Brent wisten het al een paar maanden, dus eigenlijk begon hun rouwproces toen al. De kinderen weten niet anders dan dat hun mem ziek was. Ze vinden het heel jammer dat ze er niet meer is, want ze hadden nog van alles met haar willen doen. Maar de laatste jaren merkten ook zij aan alles dat Geartsje achteruitging en steeds minder met ze kon ondernemen. Ze hebben er vrede mee. “Mem heeft eindelijk rust”, zeggen ze.’ En Jan zelf? ‘Ik stond achter haar besluit, ze kon niet anders. Wel vind ik het jammer dat Geartsje geen euthanasie heeft mogen krijgen. Dat vond ze zelf ook. Ze is jarenlang ziek geweest, heeft veel strijd moeten leveren. Ze moest altijd overal zelf achteraan, zelf alles regelen. De allerlaatste stap was dat ze ook zelf moest stoppen met eten en drinken om een einde aan haar leven te maken. Ook in de laatste maanden van haar leven voelde Geartsje zich alleen gelaten, niet gehoord en niet gezien. Ze vond het verschrikkelijk dat ze voor haar gevoel geen waardig afscheid kon nemen van het leven.’
Jan heeft er alles aan gedaan om de laatste maanden van Geartsjes leven zo aangenaam mogelijk te maken. Maar dat viel hem zwaar, merkt hij nu. ‘Ze zag op een gegeven moment bijna niemand meer, terwijl het leven van mij en de kinderen gewoon doorging. Dat vond ze verschrikkelijk. Ik heb heel wat shit over me heen gekregen. Dat heb ik lang geaccepteerd, maar een half jaar voor haar overlijden heb ik uitgesproken dat ik zo niet verder wilde. Op dat moment kon ik natuurlijk niet bij haar weggaan, dus heb ik voor mijn gevoel een half jaar wat doorgemodderd. Geartsje wilde in liefde losgelaten worden, dat was haar grootste wens. Daar heb ik mijn uiterste best voor gedaan.’
HAAR WERELD AFSLUITEN
Hoewel Geartsje vastberaden was om te stoppen met haar leven, merkte Jan dat ze toch moeite had met loslaten. ‘In de dagen voor haar overlijden heeft Geartsje nog van alles en nog wat geregeld via WhatsApp, ze heeft cadeautjes achtergelaten en brieven geschreven aan de kinderen.’ Ruimte voor mooie ontmoetingen was er ook nog: ‘Een goede vriendin van ons, die de laatste jaren wat afstand had genomen, kwam elke dag langs. Eerst voor een praatje, later om Geartsje voor te lezen. Dat vond ze erg prettig: een vertrouwde stem en een mooi verhaal gaven haar rust.’ Nu Jan erover nadenkt, was dat misschien anders gegaan als ze wél euthanasie had gekregen. ‘Je hebt dan een definitief eindpunt waar je aan vastzit. Als je stopt met eten en drinken leef je langzaam naar dat eindpunt toe, terwijl je steeds een klein beetje slechter wordt. Dat gaf Geartsje nog anderhalve week de tijd om alles af te ronden, om haar wereld af te sluiten.’
Ze overleed twee dagen voor haar 39ste verjaardag. Voor Jan begint het gemis nu. ‘De eerste weken na haar overlijden leefde ik in een roes. Inmiddels merk ik dat ik vaker aan haar terugdenk als ik iets meemaak of iets zie. Haar kledingkast, bijvoorbeeld. Laatst zag ik nieuwe kleding hangen met het labeltje er nog aan. Ze had nog zóveel plannen… Toch is het goed zo. Twee dagen na Geartsjes overlijden hebben we gevierd dat ze voor altijd 38 jaar blijft. Aan een nieuw levensjaar beginnen wilde ze écht niet en dat is haar gelukt. Nu heeft ze eindelijk rust.’ •